06/12/2011
intro
2

Sinterklaas voor dummies

Vannacht heeft de Sint weer op vele plaatsen de tafel rijkelijk met speel- en snoepgoed gevuld. Maar waarom vieren wij Sinterklaas? supo zocht het uit.

Nederlanders vieren op 5 december pakjesavond, België op 6 december Sinterklaas. Bij beiden komt de Sint samen met zijn Zwarte Pieten via de schoorsteen of met een gouden sleutel naar binnen om allerlei geschenkjes voor de kinderen achter te laten. Maar hoe is dit kinderfeest nu eigenlijk exact ontstaan? supo ging op zoek naar het antwoord op de meest prangende vragen.

Waar is Sinterklaas geboren?

De goede oude man werd in 270 geboren als Nicolaas in Pataras, een plaatsje in Klein-Azië – het huidige zuiden van Turkije. Hij komt dus niet uit Spanje. Als enig kind van rijke ouders ontving Nicolaas een grote erfenis die hij later uitdeelde aan de arme mensen. Op oudere leeftijd werd Nicolaas bisschop van de Grieks-Katholieke kerk in de stad Myra. Op 6 december 340 stierf de man en twee jaar later werd hij heilig verklaard voor alle goede daden die hij verrichtte. Vanaf dan is het Sint Nicolaas.

Waarom vieren we Sinterklaas?

Zijn sterfdag groeide al in de middeleeuwen uit tot een kinderfeest. In de beginperiode werden uit de arme stadskinderen een bisschop en assistenten gekozen. Deze jonge garde werd beladen met eten en cadeaus, waaronder vooral schoenen. Doorheen de tijd groeide die traktatie uit tot een algemeen volksgebruik. Maar dat was niet voor iedereen oké: een periode van groot protest volgde. Het is pas in de negentiende eeuw dat de Sint weer in het openbaar verschijnt. In die tijd ontstaan ook de meeste Sinterklaasliedjes, waarvan ‘Zie ginds komt de stoomboot’ in 1851 de tekst vormt voor de versjesbundel van de Amsterdamse leraar Jan Schenkman: ‘Sint Nicolaas en zijn knecht’. Het was dus Schenkman die Sinterklaas voor het eerst uit Spanje liet komen.

Wat heeft de Sint met het cijfer drie?

De oudere generatie herinnert zich vast nog vertelsels over drie zusters die de Sint belette in de prostitutie te stappen of de drie schipbreukelingen die hij nog juist op tijd uit het water kon hijsen. Sinterklaas en het cijfer drie lijken trouwens onafscheidelijk. Volgens legenden deed hij bijna alles drie maal. Zo zou hij drie keer dezelfde teksten voorlezen, drie keer het glas heffen en zelfs drie keer per nacht vrijen. In die tijd was het celibaat voor geestelijken namelijk nog niet van toepassing.

Waarom zetten wij ons schoentje?


Al in de vijftiende eeuw worden de eerste schoentjes gezet in de Sint Nicolaaskerk in Utrecht. De rijken legden er op de avond van 5 december wat in en de buit ging op 6 december naar de armen. Vanaf de zestiende eeuw worden door kinderen hun schoentjes in de leefkamer gezet. Vooral speelgoed en lekkernijen als speculaas, chocoladeletters en marsepein belandden in de schoentjes. In de schoenen van voornamelijk jongens durfde ook wel eens een roe of zakje zout tevoorschijn komen. Omdat ieder kind zijn eigen schoentje had, kon Zwarte Piet zich nooit vergissen. Maar niets voor niets, in de huidige traditie maken kinderen af en toe een tekening of leggen ze een wortel of wat suikerklontjes bij hun schoentje.


Wat heeft al dat snoepgoed te betekenen?


Ook achter het snoepgoed schuilde in de oude tijd een betekenis. Als je in de Sinterklaasperiode een speculaaspop of ‘Vrijer’ kreeg, had je een bewonderaar. Pepernoten staan symbool voor vruchtbaarheid. Marsepein werd vroeger als geneesmiddel gebruikt en als Germaans symbool van de jacht werd het wilde zwijn vroeger vaak geofferd. Na het verbod op dierenoffers door de kerk, werd het echte zwijn vervangen door zijn marsepeinen broertje. Chocolademunten staan symbool voor de gouden muntstukken die ’s nachts naar binnen werden gegooid om te vermijden dat een vader zijn dochter in de prostitutie stuurde om op die manier aan geld te geraken. De munten werden gestrooid als vorm van vrijgevigheid en bescheidenheid. En als laatste leerden kinderen in de Middeleeuwse kloosterscholen schrijven met eetbare letters. Als een letter juist geschreven werd, mochten de kinderen als beloning hun letter uit brood oppeuzelen. Pas in de 19e eeuw kwam de chocolade variant op de proppen.

Wordt Sinterklaas ook in andere landen gevierd?


Niet alleen België of Nederland viert Sinterklaas. Over heel Europa wordt Sint Nicolaas op verschillende manieren herdacht.

Sint Nicolaas wordt als beschermheilige van het Noord-Franse Lotharingen op 6 december geëerd. Zijn knecht heet Père Fouettard en ziet er minder leuk uit als onze Zwarte Piet. De roodharige man met rode baard en grote mantel met hoofdkap zou ooit drie kinderen hebben afgeslacht die Sinterklaas achteraf weer tot leven bracht. Hij strafte als hulp van de Sint de stouteriken met de zweep. Maar in de huidige traditie wordt een zweepje aan de stoute kinderen gegeven.

In Duitstalig Zwitserland wordt Sankt Nikolaus, Samichlaus of Santiglaus gevierd. De man komt uit het bos en beweegt zich voort op een ezel in plaats van een schimmel. Het knechtje van Samichlaus heet Schmutzli. In buurland Oostenrijk komen Nicolo en zijn duivelse krampussen het snoep- en speelgoed brengen. Een krampus is een griezelig man in bontjas en een duivelsmasker met een lange, rode tong.

De kinderen uit het Duitse Bremen spreken de oude man aan als Sünnerklaas. Dit keer zonder hulpknecht. De kinderen gaan van winkel tot winkel en in ruil voor hun gezang en rijmpjes krijgen ze cadeautjes.

Wie op de avond van 5 december in Tsjechië de deur opent, maakt kans om Sinterklaas, de duivel en een engel voor de deur te zien staan. Kinderen zingen als trio liedjes en worden beloond met snoepgoed. In andere landen in Oost-Europa poetsen de kinderen hun laarzen en stallen deze uit op de vensterbank van hun slaapkamer. Via het raam kan Sinterklaas naar binnen komen. ’s Morgens vinden de kinderen twee poppetjes in hun laarsje: een duiveltje voor de stoute momenten en een Sint-Nicolaaspop voor de lieve momenten.


Tekst: Elke Spelters, foto: LordFerguson (Flickr)


 
comments